Πέμπτη 15 Ιανουαρίου 2026

ΟΜΙΛΙΑ ΜΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΣΤΗΝ ΑΝΔΡΟ ΤΟ ΕΤΟΣ 2016 ΜΕ ΘΕΜΑ "ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΚΑΙ ΑΝΔΡΟΣ."

 


ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ
ΝΑΥΤΙΛΙΑ ΚΑΙ ΑΝΔΡΟΣ
 
Αγαπητοί φίλοι,
Οι κάτοικοι της Άνδρου, από τα πανάρχαια χρόνια στραφήκανε προς τη θάλασσα για τους εξής λόγους:
1. Όπου και να έστρεφαν το βλέμμα τους έβλεπαν θάλασσα γύρω τους σχεδόν από όλα τα σημεία του νησιού. Είναι ελάχιστα τα τμήματα του νησιού όπου δεν υπάρχει οπτική επαφή με τη θάλασσα. Η γραμμή του θαλάσσιου ορίζοντα και η απορία του τί υπάρχει πέρα από αυτόν, έκανε τους αρχαίους Ανδριώτες να προσπαθούν να το ανακαλύψουν. Τούτο φυσικά θα συνέβαινε και σε άλλες παραθαλάσσιες ή νησιωτικές περιοχές της Πατρίδας μας, όμως θα δούμε πιο κάτω, η σχέση των Ανδριωτών με τη θάλασσα έγινε πολύ πιο στενή, από ότι σε άλλους νησιώτες και έλαβε ερωτικό χαρακτήρα.
2. Προσπάθησαν να ανακαλύψουν πόρους ζωής από τη θάλασσα, γιατί το Αντριώτικο έδαφος ανέκαθεν ήταν τραχύ και στο μεγαλύτερο μέρος του άγονο.
3. Από πολύ νωρίς κατάλαβαν μέσω των θαλάσσιων ταξιδιών ότι θα μπορούσαν να επικοινωνήσουν με άλλα μέρη και με άλλους ανθρώπους.
Η τραχεία ακτογραμμή εκτός ολίγων εξαιρέσεων της Άνδρου μπορούσε να τους προστατέψει από τυχόν εισβολές και επιθέσεις από εχθρούς που θα έφταναν στο νησί δια θαλάσσης, αφού άλλος τρόπος πρόσβασης στο νησί της Άνδρου δεν υπήρχε και δεν υπάρχει άλλος τρόπος , ακόμη και στα τωρινά χρόνια.
4. Ομως ο βασικός λόγος της επίδοσης των Ανδριωτών στα θαλάσσια έργα 'ήταν και είναι η αναζήτηση πόρων ζωής στη θάλασσα. Φυσικά υπάρχουν και άλλοι ήσσονος σημασίας λόγοι που είναι δυνατόν να κάμουν έναν άνθρωπο σαν μονάδα να στραφεί προς τη θάλασσα, π.χ η τάση φυγής σε έναν άλλο τόπο, ή η διάθεση για ρομαντικές περιπέτειες κλπ.
Για τους Ανδριώτες όμως υπήρξαν και μερικές ευνοϊκές περιστάσεις που τους έκαμαν να στραφούν προς τα έργα της θάλασσας μεταξύ των οποίων σπουδαιότερη είναι η γεωγραφική θέση της Άνδρου, αλλά και διάφοροι άλλοι λόγοι πολιτικοί, οικονομικοί κλπ
Στον προϊστορικό οικισμό Στρόφιλα στην Άνδρο, ο έντονος ναυτικός χαρακτήρας του οικισμού και κατ΄επέκταση ολόκληρης της Άνδρου  στη ναυπηγική, στη ναυσιπλοΐα και στο εμπόριο τεκμηριώνεται από τις πάνω από 100 απεικονίσεις πλοίου σε βραχογραφίες σε κοινόχρηστους χώρους  δηλαδή στο ιερό, στο τείχος,  στο χώρο  βόρεια του τείχους όπου οι βραχογραφίες αυτές μας δείχνουν ότι το πλοίο ήταν  το κυρίαρχο σύμβολο της κοινότητας του Στρόφιλα και κατ΄επέκταση όλης της Άνδρου, και μιλάμε για τη χρονική περίοδο 4.000 χρόνων προ Χριστού.
Άλλο στοιχείο που αποδεικνύει το ναυτικό χαρακτήρα της Ανδρου είναι η δια θαλάσσης μετάβαση των αρχαίων Ιώνων κατοίκων της Ανδρου το 665 π.Χ και την ίδρυση από αυτούς τριών πόλεων στη Χαλκιδική της πόλεως  Στάγειρα πατρίδας του φιλόσοφου Αριστοτέλη δασκάλου του Μεγάλου Αλεξάνδρου, της ΄Ακανθου και της Σάνης.
Στα χρόνια τα Κλασσικά, τα Ρωμαϊκά και τα Βυζαντινά δεν έχουμε τίποτα το ιδιαίτερο καταγεγραμμένο για την Ανδριώτικη ναυτιλία. Ψηλαφούμε όμως τα πρώτα ίχνη της την εποχή της Λατινοκρατίας, που άρχισε όπως είναι γνωστό το 1207 με τη κατάληψη της Άνδρου από τους Σταυροφόρους και κράτησε 4 αιώνες περίπου.

Οι Λατίνοι λοιπόν και ειδικότερα οι Βενετοί αλλά και οι Γενοβέζοι, ήταν θαλασσοκράτορες για αιώνες, αλλά, λόγω έλλειψης Λατίνων ναυτικών, χρησιμοποιούσαν στα πολεμικά τους πλοία, αλλά και στα Εμπορικά τους κατοίκους από μέρη της ανατολικής Μεσογείου. Με τη πάροδο του χρόνου άρχισε να χρησιμοποιείται το πανί σαν το μέσο πρόωσης των ιστιοφόρων πλοίων, και έτσι οι Ανδριώτες άρχισαν να εκπαιδεύονται στη χρήση των ιστίων. Έτσι δημιουργήθηκε μια κατάσταση όπου οι Ανδριώτες άρχισαν να ασχολούνται ιδιωτικά με τις θαλάσσιες μεταφορές αμέσως μετά τη περίοδο που έσβησε η Λατινοκρατία και τη θέση τους πήραν οι Τούρκου γύρω στα 1578?
Οι νέοι κατακτητές οι Τούρκοι δεν υπήρξαν ποτέ ναυτικός λαός, ήταν νομαδικός πολεμικός λαός, όμως όταν βρήκαν έτοιμα τα θεμέλια της ναυτιλίας ιδιαίτερα στα Κυκλαδονήσια και στην Άνδρο, η οποία ανέκαθεν από τα προϊστορικά χρόνια ήταν ναυτικό νησί, οι δε Ανδριώτες ριψοκίνδυνοι ναυτικοί από παλαιοτάτων χρόνων. Οι Τούρκοι λοιπόν είδαν ότι για να διατηρήσουν τη κυριαρχία τους θα έπρεπε να ναυπηγήσουν στόλο πολεμικό και εμπορικό τον οποίον θα τον κινούσαν οι υπόδουλοι λαοί της Οθωμανικής αυτοκρατορίας και κατά μείζονα λόγο οι Έλληνες οι καλύτεροι ναυτικοί και για τη περίπτωση μας χρησιμοποίησε και τους Ανδριώτες ναυτικούς αυτόχθονες και μη αυτόχθονες της Άνδρου.
Στρατολογούσαν λοιπόν ναύτες από τα νησιά και ειδικότερα από την Άνδρο. Η ιστορία λέει ότι παρουσιάστηκε ο καπετάν Πασάς και απαίτησε και πήρε πολλούς ναυτικούς που υπηρέτησαν στο Τουρκικό στόλο. Πολλοί Έλληνες μεταξύ αυτών και Ανδριώτες ναυτικοί εκτελούσαν χρέη μεταφραστή στα Τουρκικά πλοία, γιατί στους Τούρκους απαγορεύονταν τότε από τη θρησκεία τους να μιλούν άλλη γλώσσα, έτσι λοιπόν αρκετοί Ανδριώτες πήραν βαθμούς στο στόλο, εκπαιδευτήκανε στην ιστιοπλοΐα σε μεγάλα πλοία, και αυτοί όταν επέστρεψαν στην Άνδρο, άρχισαν να εργάζονται με τα δικά τους πενιχρά μέσα όμως με δικά τους μικρά πλοία, και να κάνουν εσωτερικές μεταφορές μέσα στην Οθωμανική αυτοκρατορία. Δεν μπορούσαν βέβαια να ανταγωνιστούν τους Άγγλους και τους Γάλλους που και αυτοί είχαν τη ναυτική κυριαρχία στη Μεσόγειο.
Σαν σημαία τους χρησιμοποιούσαν τη ραγιάδικη σημαία, γιατί δεν τους επιτρεπόταν να χρησιμοποιήσουν την Τούρκικη Σημαία. Η ραγιάδικη σημαία ήταν ένα πανί μπλε και κόκκινο. Δεν ήταν σημαία ανεξάρτητου κράτους, αλλά ήταν δηλωτικό ότι το πλοίο ήταν   υπόδουλο, όπως υπόδουλοι στην Οθωμανική αυτοκρατορία ήταν και οι Ανδριώτες καθώς και όλοι οι Έλληνες.
Μετά τη συνθήκη του Κιουτσούκ Καιναρτζή 21 Ιουλίου 1774 υπόδουλοι Έλληνες και στη περίπτωσή μας οι Ανδριώτες με τα μικρά τους πλοία μπορούσαν να φέρουν τη Ρωσική Σημαία από τα Δαρδανέλλια και μέσα προς τη Μαύρη Θάλασσα, και στο ίσα κάτω έφεραν σημαία Μάλτας, ή της Γένοβας  ή των Ιονίων νήσων, ή άλλες σημαίες . Αυτό γινόταν στα όρια της νομιμότητας γιατί έπαιρναν άδεια από κάποιον πρόξενο, ή με την άδεια κάποιου καπετάνιου Ντε λα Μπαντιέρα όπως λεγόταν .
Εδώ γεννιέται ένα εύλογο ερώτημα. Πως τα επέτρεπαν οι Τούρκοι όλα αυτά? Τα επέτρεπαν γιατί του ήταν χρήσιμη αυτού του είδους η ναυτιλία., επειδή είπαμε ότι οι Τούρκοι ήταν αδαείς και στη ναυτική τέχνη και στο ναυτικό εμπόριο, το οποίο όμως χρειάζονταν να υπάρχει για τις ανάγκες της αυτοκρατορίας τους.
Και έτσι φθάσαμε στα χρόνια της Γαλλικής Επανάστασης και στα χρόνια που ακολούθησαν και όπου για δεκαετίες υπήρχαν πόλεμοι μεταξύ των Γάλλων και των Άγγλων οι οποίοι είχαν ξεκινήσει και πριν από τη Γαλλική επανάσταση.
Οι πόλεμοι αυτοί άνοιξαν τις πόρτες του διεθνούς εμπορίου και των θαλάσσιων μεταφορών. Η πείνα επικράτησε στην Ευρώπη λόγω του πολέμου, έλλειψη σιταριού δηλαδή έλλειψη του ψωμιού, τα Γαλλικά παράλια είχαν αποκλεισθεί και έτσι οι Έλληνες και μεταξύ αυτών και οι Ανδριώτες υπόδουλοι στους Τούρκους άρχισαν να απασχολούνται με τα πλοία τους στον εφοδιασμό των Γάλλων, μεταφέροντας σιτάρι στη Γαλλία από λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας και τότε βρήκαν την ευκαιρία οι Έλληνες να αναπτύξουν ακόμη περισσότερο τη ναυτιλία τους μεταξύ αυτών και οι Ανδριώτες.
Και μ΄αυτά και μ΄αυτά φθάσαμε στο 1821 με σταθερή ανάπτυξη της ιστιοφόρου ναυτιλίας της Άνδρου.
Την εποχή εκείνη οι Ανδριώτες ναυτικοί ονομάζονται γεμιτζήδες, η τάξη αυτή των Ανδριωτών ναυτικών είναι προηγμένη οικονομικά αλλά και κοινωνικά, μετέχει στη διοίκηση των κοινών πραγμάτων, κάνει γάμους με κορίτσια αρχοντικών οικογενειών, και το σπουδαιότερο η τάξη αυτή των απλών ναυτικών Ανδριωτών παρασύρει ακόμα και αρχοντικές οικογένειες στο να εργαστούν για τη θάλασσα σαν εφοπλιστές ή σαν πλοιοκτήτες. Έτσι την εποχή εκείνη αρχίζουν να αναδεικνύονται στην Άνδρο οι Εμπειρίκοι, οι Γουλανδρή, οι Κουτέλη, οι Γούναρη, η οικογένεια Ράλια, επίσης σαν εφοπλιστές ή σαν μέτοχοι σε πλοία αρχίζουν να εμφανίζονται οι Καμπάνη, οι Πίστη, οι Καίρη, οι Κονδύλη,  και άλλοι. 
Η Ανδριακή ναυτιλία προς το τέλος του απελευθερωτικού αγώνα και μετά άρχισε να ακμάζει ακόμη περισσότερο, και σε αυτό βοήθησε στο ότι είχε τονωθεί το πνεύμα των Ελλήνων και άρχισαν να εργάζονται με μεγαλύτερη επιμέλεια σε όλους τους τους τομείς και ειδικότερα στο εμπόριο. Την εποχή εκείνη επέδρασαν στη ναυτιλία της Άνδρου πολλοί Ψαριανοί, οι οποίοι μετά τη καταστροφή του δικού τους νησιού από τους Τούρκους. Αυτοί άρχισαν να σκαρώνουν στην Άνδρο τα πλοία μύστικα, τύπος πλοίων που εκτελούσε αποστολές ανίχνευσης και μεταφοράς σημαντικών προσώπων και πληροφοριών. Σχεδιάστηκαν και κατασκευάστηκαν για πρώτη φορά στα χρόνια της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Βυζαντινής Αυτοκρατορίας). Έκτοτε τα χαρακτηριστικά τους τροποποιήθηκαν μέσα στους αιώνες ανάλογα με τις κατά τόπους ιστορικές και γεωγραφικές συνθήκες.
Τα χρόνια εκείνα οι Ψαριανοί και οι Ανδριώτες είχαν στενή συνεργασία, ιδιαίτερα στα χρόνια της επανάστασης του 1821, όταν ο καπετάν Νικολός Εμπειρίκος, φιλόπατρις ,  ( σύμφωνα με έγγραφο της βουλής των Ψαρών του 1824) αφιέρωσε το πλοίο του Άγιος Γεώργιος για να γίνει ηφαίστιον δηλαδή μπουρλότο. Υπάρχουν πληροφορίες ότι και άλλα πλοία δώρισαν οι Εμπειρίκοι και έγιναν  μπουρλότα εναντίον των Τούρκων, κυβερνώμενα από τους Ψαριανούς.
Εκτός όμως από τους Ψαριανούς που βοήθησαν την Ανδριακή ναυτιλία, στην Άνδρο ήρθαν και Χιώτες οι οποίοι βοήθησαν τους Ανδριώτες όχι από καθαρά ναυτική άποψη, αλλά από άποψη εμπορική. Εκείνη την εποχή η ναυτιλία και το εμπόριο ήταν συνυφασμένα. Ο πλοιοκτήτης ήταν και έμπορος, και ο έμπορος ήταν και πλοιοκτήτης.
Υπήρχε λοιπόν πολύ μεγάλη ανάγκη τότε στην Άνδρο να εργαστούν στη θάλασσα, γιατί από οικονομικής απόψεως τα πράγματα δεν πήγαιναν καλά στην Άνδρο μετά την επανάσταση. Οι λιάπηδες από τη Κάρυστο δυο φορές λεηλάτησαν την Άνδρο και επικρατούσε κακομοιριά και αφόρητη φτώχεια.
Στα χρόνια που ήταν κυβερνήτης ο Καποδίστριας υπάρχει ένα έγγραφο προς αυτόν  και το οποίο υπέγραψαν ένας γεωργός κάτοικος της Βορείου Ανδρου και ένας ναυτικός Ανδριώτης όπου περιγράφουν την αφόρητη φτώχεια τους όπου είναι αναγκασμένοι να καλλιεργούν ακόμη και τα βουνά χωρίς κανένα ουσιαστικό κέρδος, και του ζητούσαν για χάρη ενός μικρού εμπορίου να τους φτιάξει κάποιο λιμάνι στο τόπο.
Όμως για την ανάπτυξη της ναυτιλίας της Άνδρου εκείνη την εποχή τη βοήθησαν οι Ανδριώτες έμποροι που είχαν εγκατασταθεί σαν έμποροι στις παραδουνάβιες Χώρες, Ρουμανία, και Ρωσία, στην εποχή των ιστιοφόρων με τις μεταφορές σιτηρών από τα χρόνια του αποκλεισμού της Γαλλίας κατά τους Γαλλοαγγλικούς πολέμους.
Αρκετοί από αυτούς τους Ανδριώτες ήταν δευτερότοκα παιδιά αρχοντικών οικογενειών, που επειδή δεν έμεναν στους πατρικούς Πύργους για να παντρευτούν μια αρχοντοπούλα, γινόταν ή καλόγεροι, ή έδιναν των ομματιών τους και έφευγαν από την Άνδρο και γινόταν έμποροι ειδικά στις παραδουνάβιες χώρες.
Και έτσι σιγά-σιγά φθάσαμε στην εποχή του ατμού.
To έτος 1882 o Βασίλειος Εμπειρίκος κατέπλευσε στην Άνδρο με το ατμοκίνητο πλοίο του "Σκαραμαγκάς".
Οι Ανδριώτες άργησαν να αποδεχτούν τον ατμό σαν τη κινητήρια πρόωση των πλοίων τους, είχαν προηγηθεί οι επτανήσιοι και οι Συριανοί, οι οποίοι ήταν περισσότερο συνδεδεμένοι εμπορικά με την Αγγλία που ήταν η πρωτοπόρος Χώρα που χρησιμοποίησε τις ατμομηχανές στα πλοία.
Το πρώτο αυτό ατμοκίνητο πλοίο όταν έφτασε στην Άνδρο για πρώτη φορά αγκυροβόλησε στη Καμάρα απέναντι από το σπίτι του Βασίλη Εμπειρίκου, και αργότερα έκανε και άλλα πολλά ταξίδια στην Άνδρο με άλλους Πλοιάρχους όπως τον Αλέκο Εμπειρίκο αδελφό του Βασίλη, τον Δημήτρη Βογιατζίδη έναν από ους πιο παλιούς και πιο έμπειρους πλοίαρχους του Ανδριώτικου ναυτικού, και κάποτε ήρθε με Α΄. Μηχανικό τον  Αχιλλέα  Σταματιάδη. Την ίδια χρονιά ήρθε στην Ανδρο Το πρώτο ατμοπλοιο  ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ που  είχε αγορασθεί την ίδια χρονιά που ήρθε στην Άνδρο  το ατμόπλοιο "ΣΚΑΡΑΜΑΓΚΑΣ" δηλαδή το 1982. Το πρώτο πλοίο Εμπειρίκος ναυάγησε και αργότερα ήρθε στην Άνδρο και το δεύτερο Εμπειρίκος.
Στη συνέχεια ακολούθησαν και οι άλλοι Εμπειρίκοι με δικά τους οικονομικά μέσα και με τη βοήθεια δικών τους ανθρώπων των εμπόρων Εμπειρίκων που ήταν εγκαταστημένοι γύρω από το Δούναβη, να κατασκευάζουν ατμοκίνητα πλοία.
Τα χρόνια 1888 και1889 εμφανίζονται στην Άνδρο ακόμη δύο ακόμη ατμοκίνητα  νεότευκτα πλοία το "ΑΝΔΡΙΑΝΑ" και το νέο "ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ" .
Το έτος 1891 ήρθε στην Άνδρο το ατμοκίνητο πλοίο "ΜΑΡΙΑ" και γι΄αυτό έγραφε η εφημερίδα ΑΝΔΡΟΣ "Είναι ωραίο και ταχύτατο ατμόπλοιο, χωρητικότητας 3.800 τόνων, έχει θέσεις για επιβάτες και είναι ηλεκτροφώτιστο" Διοικείται δε υπό ικανότατου πλοιάρχου του Γεωργίου Μ. Εμπειρίκου " Αυτός ήταν ο πατέρας του αείμνηστου Σταματίου Εμπειρίκου , ενός από τους μεγάλους της Ανδριακής και της Ελληνικής ναυτιλίας.,
Και φθάνουμε στο έτος 1893 όπου εμφανίζεται στο στερέωμα της ατμοκίνητης ναυτιλίας της Άνδρου ο Δημήτριος Μωραΐτης ο οποίος αγόρασε πρώτα το ατμοκίνητο πλοίο Παναγής Βαλλιάνος και μετά το Φανή.
Στο έτος 1895 εμφανίζεται στη σκηνή της Άνδρου ο Κλεάνθης Πολέμης που σε συνεργασία με τους Γουλανδρήδες και συγκεκριμένα με κάποιον Λεονάρδο Γουλανδρή και τον Ιωάννη Πέτρου Γουλανδρή, που είναι ο γενάρχης των σημερινών Γουλανδρήδων, οι οποίοι αποκτούν το ατμοκίνητο ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ.
Ακολουθούν οι αγορές και άλλων πλοίων και έτσι φθάνουμε αισίως στο τέλος του δέκατου ένατου αιώνα δηλαδή στα 1900, όπου υπάρχουν 11 Ανδριώτικα βαπόρια από τα οποία τα  4 ή 5 είναι νεότευκτα, 42.000 τόνων και αξίας 235.000 χρυσών λιρών.
Για την εξεύρεση αυτού του μεγάλου για την εποχή ποσού των 235.000 λιρών βοήθησαν κατά κύριο λόγο οι έμποροι, που είχαν ανάγκη να ελέγχουν τι; μεταφορές τους, και όχι μόνον οι Ανδριώτες έμποροι αλλά και οι επτανήσιοι και οι Συριανοί.
Εδώ γεννιέται το ερώτημα: Πώς ταξίδευαν τα πλοία αυτά οι Ανδριώτες? Δεν είχαμε προβλήματα από την άποψη του προσωπικού καταστρώματος δηλαδή πλοιάρχους αξιωματικούς και ναύτες. Οι Ανδριώτες καπεταναίοι ήταν πραγματικοί θαλασσόλυκοι, από πρακτικής πλευράς ήταν άφθαστοι γιατί όλοι είχαν δουλέψει στα ιστιοφόρα για πολλά χρόνια, αλλά από θεωρητική κατάρτιση ήταν μάλλον καθυστερημένοι.
Οι περισσότεροι είχαν γνώσεις Δημοτικού Σχολείου. Ελάχιστοι ήταν εκείνοι που είχαν αποφοιτήσει από το Σχολαρχείο. Ναυτικές σχολές δεν υπήρχε το σύστημα να μαθαίνει ο ένας από τον άλλον. Πολλοί ταξίδευαν με πορείες που είχαν στο σημειωματάριό τους που τους είχαν παραδώσει οι άλλοι.
Τα όργανα ναυσιπλοΐας ήταν η πυξίδα, ο αστρολάβος και η παρκέτα (Δρομόμετρο)
Ο αστρολάβος είναι ένα ιστορικό αστρονομικό όργανο το οποίο χρησιμοποιούσαν οι ναυτικοί και οι αστρονόμοι για την ναυσιπλοΐα και την παρατήρηση του Ήλιου και των αστεριών από τον 3ο αιώνα π.Χ. μέχρι τον 18ο αιώνα μ.Χ., μετά τον οποίο χρησιμοποιήθηκε ένα πιο εξελιγμένο όργανο, ο εξάντας. Και η παρκέτα ή το μηχανικό δρομόμετρο, που είναι όργανο μετρήσεως της ταχύτητας των πλοίων καθώς και του διαστήματος που διανύουν και χρησιμοποιείτο για την εξ αναμετρήσεως εύρεση του στίγματος.
Διακεκριμένοι πλοίαρχοι της εποχής εκείνης ήταν ο Δημήτρης Βογιατζίδης, πολλοί Εμπειρίκοι, ο Αναστάσιος ο Σύρμας Υδραίος που παντρεύτηκε μια Πολέμη και είχε εγκατασταθεί στα Λιμάρα, ο Νικολός Βούλγαρης, ο Θεόδωρος Βούλγαρης, ο Γιώργης ο Κουτσούκος και άλλοι Στενιώτες.
Οι Ανδριώτες αξιωματικοί καταστρώματος καθώς και το πλήρωμα τα κατάφερναν μια χαρά στη διεκπεραίωση των καθηκόντων τους, αν και δούλευαν σε πολύ αντίξοες συνθήκες στο κατάστρωμα όπου έπρεπε να εργαστούν ακάλυπτοι, με οποιονδήποτε καιρό, πάνω στη γέφυρα χωρίς να υπάρχουν καν βαρδιόλες για να μην κοιμηθούν, με φαγητό κατά κανόνα σαλάδο που ήταν κρέας παστό με αλάτι και εφυλάσσετο μέσα σε βαρέλια.
Παρόλο που τα πράγματα ήταν δύσκολα, εν τούτοις είχαν απλοποιηθεί με την ατμομηχανή. Όμως δεν υπήρχαν Ανδριώτες Μηχανικοί του ατμού και έτσι αρχικα προσλάμβαναν οι Ανδριώτες εφοπλιστές Άγγλους μηχανικούς, οι οποίοι είχαν πολλές απαιτήσεις για το φαγητό τους. Ζητούσαν με επιμονή το Αγγλικό μπρέκφαστ και δη με αυγά, όπου γι΄αυτό το λόγο διατηρούσαν κοτέτσι μέσα στο βαπόρι για τα αυγά του Α΄. Μηχανικού. ( ψυγεία δεν υπήρχαν ούτε κρύο νερό)
Αυτοί όμως οι Άγγλοι μηχανικοί δίδαξαν τους δικούς μας πώς λειτουργεί μια ατμομηχανή, και έτσι τα κατάφερα πολλοί Ανδριώτες από καρβουνιάρηδες και θερμαστές να αναρριχηθούν και να γίνουν αξιωματικοί μηχανής και να φράσουν μέχρι το βαθμό του Α΄. Μηχανικού. Δεν μπορούσαν να πάρουν διπλώματα αξιωματικού μηχανής γιατί έπρεπε να είχαν 5ετή προϋπηρεσία σε μηχανουργεία και εργοστάσια που στην Άνδρο δεν υπήρχαν. Τα κατάφερναν όμως με κομπίνες και έπαιρναν Αυστριακά διπλώματα που ήταν ισότιμα με τα Ελληνικά.
 Την εποχή εκείνη η Άνδρος είχε πολύ καλούς πρώτους μηχανικούς όπως τον Αχιλλέα Σταματιάδη, που παντρεύτηκε μια κόρη Εμπειρίκου, τον Κουμαριανό που πήρε μια κόρη Γουλανδρή, τον Λεωνίδα Βογιατζίδη που πήρε μια Πολέμη και πολλούς άλλους. Η κοινωνία της Άνδρου είχε σε μεγάλη εκτίμηση στο προσωπικό μηχανής , οι δε μηχανικοί είχαν μεγάλη υπεροψία έναντι των πλοιάρχων.
Έτσι φθάσαμε στον εικοστό αιώνα από το 1900 και πέρα, και όπως προείπα η Ανδρός μπήκε στον εικοστό αιώνα με 11 πλοία χωρητικότητας 42.000 τόνων και αξίας 235.000 λιρών χρυσών Αγγλία.
Στις αρχές του 20ου αιώνα συνέβησαν τρία πράγματα για τα οποία η Ανδρός πρέπει να είναι υπερήφανη.
1. Η  ίδρυση της υπερωκεανίου ναυτιλίας κατά τα 'έτη 1906 'έως 1907 από τον Μοραΐτη.
2.Η αναμόρφωση όλου του ναυτικού δικαίου της Ελλάδας στο 1910 από τον Ανδριώτη Υπουργό Επαμεινώνδα Εμπειρίκο.
3. Η ιδιαίτερη συμβολή του Ανδριακού ναυτικού στους Βαλκανικούς πολέμους.
Έτσι φθάσαμε με συνεχή ανάπτυξη του Ανδριακού στόλου έως τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο με 63 πλοία από τα οποία βυθιστήκαν ή καταστράφηκαν κατά τις πολεμικές επιχειρήσεις από τους Αυστριακούς αλλά κυρίως από τους Γερμανούς 52 πλοία και έτσι παρέμειναν με το τέλος του πολέμου μόνον 11 Εμπορικά ατμόπλοια στη Ναυτιλία της Άνδρου. Είχαμε δε δυστυχώς και 30 νεκρούς Ανδριώτες από τα πλοία αυτά. Κατά το χρονικό διάστημα από το τέλος του Α΄ παγκοσμίου πολέμου έως τις αρχές του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου αυξήθηκε πολύ ο αριθμός των πλοίων της Ανδρικής ναυτιλίας, και πλούτος πολύς σωρεύτηκε στην Άνδρο από τα κέρδη που έφεραν οι υψηλές τιμές των ναύλων, αλλά και οι μεγάλες ασφαλιστικές αποζημιώσεις. Ήταν τότε που η Άνδρος ονομάστηκε η Μικρά Αγγλία, όπου στη περίοδο αυτή αναφέρεται και το ομώνυμο βιβλίο της Ιωάννας Καρυστιάνη και το στηριζόμενο πάνω στο βιβλίο αυτό ομώνυμο κινηματογραφικό έργο με σκηνοθέτη τον Παντελή Βούλγαρη και του οποίου οι σκηνές γυρίστηκαν καθ΄ολοκληρία στην Άνδρο το προηγούμενο χρόνο του 2015.
To 1928 η Άνδρος έφτασε να έχει 86 πλοία, κόρων ολικής χωρητικότητας 294.792 GRT, και κόρων καθαρής χωρητικότητας 162.756 N.R.T  To DEAD WEIGHT αυτών των πλοίων ήταν 480.000 L/T. H 
αξία αυτών των 86 πλοίων ήταν 3.324.282 Λίρες Αγγλίας και αποτελούσαν το 23% του συνόλου της Ελληνικής ναυτιλίας. Εξ αυτών των 86 πλοίων κατά το έτος 1928 τα 78 ‘ήταν ποντοπόρα φορτηγά, τα 3 ήταν υπερωκεάνια και τα 5 ήταν επιβατηγά.
 Και έτσι φθάνουμε στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο στις παραμονές του οποίου το 1937 η Ανδρός είχε πάνω από 100 πλοία από τα οποία τα 86 ήταν με Ελληνική σημαία, και τα υπόλοιπα με ξένες σημαίες.
Την εποχή αυτή η Άνδρος κατέχει τη πρώτη θέση στην Ελληνική Ναυτιλία όχι μόνο στη χωρητικότητα αλλά και στην επαγγελματική εκπροσώπηση της τάξης των εφοπλιστών.
Πρώτος πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Εφοπλιστών ήταν ο Λεωνίδας Εμπειρίκος από το 1917 έως το 1924.
Δεύτερος ο Σταμάτης Εμπειρίκος από το 1924 έως το 1935.
Τρίτος ο Νίκος Κυριακίδης από το Μαρμαρά Ευβοίας που είχε νηολογημένα τα πλοία του στην Ανδρο και περνούσε ότι είναι Ανδριώτης,
Τέταρτος ήταν ο Βασίλης Γουλανδρής, έπειτα αντιπρόεδρος αλλά ουσιαστικά πρόεδρος εως τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο ο Κωνσταντίνος Επαμεινώνδα Εμπειρίκος
Πρώτος δε πρόεδρος από τη ίδρυση του ναυτικού επιμελητηρίου ήταν ο Γεώργιος Επαμεινώνδα Εμπειρίκος.
Στο δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο είχαμε βαρύτατες απώλειες . Από τα 86 πλοία με Ελληνική σημαία χάσαμε τα 51 από πολεμικές αιτίες και τα 25 από άλλες αιτίες ναυάγια κλπ. Οι απώλειες σε Ανδριώτικο ναυτικό δυναμικό ήταν βαρύτατες γιατί είχαμε 200 νεκρούς ναυτικούς, από τους οποίους τους 186 αναφέρει ονομαστικά ο ναύαρχος Λεωνίδας Μπίστης στο βιβλίο του η Ατμήρης ναυτιλία της Άνδρου. Από αυτούς τους 186 απολεσθέντες ναυτικούς έχει γραφεί στο βιβλίο του Συνδέσμου Στενιωτών ότι οι 20 ήταν Στενιώτες πλοίαρχοι.
Μεταπολεμικά η ακμή της Ανδριώτικης ναυτιλίας έφθασε στα ύψη κατά το ‘έτος 1973, όταν τα Ανδριώτικα πλοία ήταν πάνω από 200, αν και μετά από αυτή τη χρονολογία η σύνδεση ανάμεσα στην Άνδρο και στη ναυτιλία αρχίζει να παρουσιάζεται πια χαλαρωμένη, και ενώ τη δεκαετία 1950-1960 η μεγάλη μάζα των γεωργών στρέφεται προς τη θάλασσα, μετά τα μέσα της δεκαετίας του 1970, οι Ανδριώτες αρχίζουν να αποχωρούν σιγά-σιγά από τη ναυτική ζωή και τη θέση τους να τη καταλαμβάνουν κατά κανόνα Ασιάτες. Οι αιτίες πολλές και θα χρειαζόμουν χρόνο για να τις απαριθμήσω, και οπωσδήποτε ξεφεύγουν έξω από τα όρια αυτής της μελέτης.
Σήμερα τα νηολογημένα στο λιμάνι της Άνδρου Ανδριώτικα πλοία είναι μόνον 22
ποντοπόρα πλοία.
Κλείνοντας αυτή την ομιλία μου θα ήθελα να αποτίσω τον αιώνιο φόρο τιμής προς την ανδρεία των Ανδρίων ναυτικών αυτών που χάθηκαν στους ατέρμονες ωκεανούς κάτω από φοβερά αντίξοες συνθήκες και κατά τις πολεμικές περιόδους και κατά τις περιόδους ειρήνης, αλλά και αυτών που επέζησαν. Οι συνθήκες διαβίωσης στα προπολεμικά πλοία ήταν φοβερές δεν υπήρχε τίποτα από τα τέλεια μέσα της σύγχρονης ανθρώπινης διαβίωσης στα σύγχρονα πλοία. Με ελάχιστο φαγητό κυρίως σαλάδο, με ελάχιστα ή καθόλου φρέσκα τρόφιμα, με θερμό πόσιμο νερό ειδικά στις τροπικές περιοχές γιατί ψυγεία δεν υπήρχαν, με τα πλοία της εποχής εκείνης στα ακρότατα όρια του αξιόπλοου, με παρά πολλά ναυάγια. Αλλά και μεταπολεμικά η κατάσταση δεν ήταν καλύτερη μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980, οπότε τα μέσα ασφαλείας έγιναν αυστηρότερα, αναθεωρήθηκαν οι κανονισμοί αξιοπλοΐας των πλοίων , καθιερώθηκε το αδρανές αέριο στα πετρελαιοφόρα σαν μέσο αποτροπής πυρκαγιών και εκρήξεων όπου τις δεκαετίες 1950 και 1960  και 1970 είχαμε ένα μεγάλο μέρος από τα δεξαμενόπλοια να ανατινάζονται στον αέρα είτε από συγκρούσεις, είτε από άλλες αιτίες που δεν έχω χρόνο να αναλύσω.
Η πρόοδος της Ανδριακής ναυτιλίας μπορεί εν πολλοίς να οφείλεται στο εμπορικό δαιμόνιο των Ανδρίων Εφοπλιστών και Πλοιοκτητών, αλλά κατά μείζονα λόγο οφείλεται στους αφανείς Ανδριώτες σκαπανείς των ωκεανών, στους οποίους ανήκει αιώνια τιμή και δόξα.
Όμως οφείλω να ευχαριστήσω τους Ανδρίους εφοπλιστής και πλοιοκτήτες για τις ευεργεσίες και τις δωρεές που έχουν κάμει στην Άνδρο. Γιατί και σε αυτούς ανήκει η αιώνια ευγνωμοσύνη των Ανδριωτών για τα έργα ευποιείας που έκαμαν στο νησί μας.
Έργα τα οποία ακόμη και σήμερα μιλούν στη ψυχή μας, τα οποία δεν θα απαριθμήσω γιατί είναι τόσα πολλά που μπορεί να ξεχάσω μερικά.
Ο Πλάτων γράφει στους νόμους του ότι για τρία πράγματα πρέπει να φροντίζει ο άνθρωπος 1) για τη καλλιέργεια της ψυχής του και του πνεύματος του,2) για τη φροντίδα του σώματος και 3)για την απόκτηση χρημάτων, τα οποία όμως χρήματα πρέπει να τα ξοδεύει για τα δύο ρώτα δηλαδή τη καλλιέργεια της ψυχής και τη φροντίδα του σώματος. Και οι μεγάλοι Ανδριώτες ευεργέτες αυτό ακριβώς έκαναν χρησιμοποίησαν τα χρήματά τους γι΄αυτό το σκοπό όταν έφτιαξαν Γυμνάσιο, Γηροκομείο και άλλα μεγάλα έργα και εσχάτως έφτιαξε ομογενής μας πλοιοκτήτης το ανοιχτό θέατρο Άνδρου.

Κωνσταντίνος Στρατής
Συνταξιούχος Πλοίαρχος
και ερασιτέχνης ψάλτης
Μεσαριά Ανδρος

6/9/2016

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.

Ειρήνην αφίημι υμίν, ειρήνην την εμήν δίδωμι υμίν, ου καθώς ο κόσμος δίδωμι υμίν, μη ταρασσέσθω υμων η καρδία μηδέ δειλιάτω ( Ιωάννου 14, 27 )

  Ειρήνην αφίημι υμίν, ειρήνην την εμήν δίδωμι υμίν, ου καθώς ο κόσμος δίδωμι υμίν, μη ταρασσέσθω υμων η καρδία μηδέ δειλιάτω ( Ιωάννου 14, ...